Complex, ingewikkeld
14/02/2017
Het monster van ingewikkeldheid
24/02/2017
Show all

Geuzenacademie

Bron: Planbureau voor de Leefomgeving.

De krimp-paradox

Als we de statistieken moeten geloven gaan we in de gemeente Waadhoeke tot aan 2030 ongeveer 5% krimpen en zijn we straks sterk vergrijsd. We komen dan terecht in wat we kunnen duiden als de krimp-paradox. Deze heeft twee schijnbaar tegenstrijdige takken: (1) accepteer deze krimp en pas je erop aan en (2) verzet je ertegen en probeer alsnog te groeien. Los van elkaar zijn beide fout. In de eerste – overheersende – opvatting is het alsof je de fietsband langzaam laat leeglopen en gelaten met een glimlach op je gezicht doorfietst, in de tweede strijd je een strijd die niet gewonnen kan worden. Het gaat erom beide takken van de paradox tegelijkertijd te bewandelen en ervoor te zorgen dat ze elkaar op spanning zetten, op gezonde wijze. Het is niet “of … of” maar “en … en.” Statistieken zijn een ontkenning van complexiteit. Alles kan anders verlopen dan is voorspeld, of zoals Niels Bohr het stelde: “voorspellen is lastig, vooral als het de toekomst betreft.”

Geuzenacademie

Op het kruispunt van gelatenheid en strijdlust ontmoeten we de Geuzenacademie, een idee uit 2010. Het een attractor, waarbij wordt ingezet op kwaliteit in onze regio, ongeacht krimp of groei. We moeten namelijk niet een trend volgen, maar de trend moet het resultaat zijn van ons handelen. In 2010 heb ik samen met Yvonne Bleize een vlugschrift geschreven over de Geuzenacademie. Als ik deze doorlees denk ik: de uitwerking is een beetje achterhaald – we weten nu veel meer – maar de basisgedachte staat rechtovereind. Nergens zijn de condities zo gunstig om (nieuw) vakmanschap als onderscheidende kwaliteit op de kaart te zetten als hier in de regio. Het gaat bij de Geuzenacademie om het om het waarderen en versterken van vakmanschap. Richard Sennett definieert vakmanschap als: “een niet-aflatende, basale menselijke impuls, de wens een werk goed te doen omwille van dat werk zelf.” Het is een grondhouding.

Complex en ingewikkeld

De mogelijkheid om vakman of vakvrouw te willen zijn wordt onderdrukt. Voortbouwend op de blog van Gijsbert kunnen we het volgende stellen: mensen die goed werk willen leveren vormen een complex netwerk dat is ingepakt in een systeem van ingewikkeldheid vol regels, protocollen en managementmodellen. Gijsbert noemt dat hybride. Hij heeft het vooral grote organisaties die bureaucratisch worden aangestuurd. Daar ervaren mensen daadwerkelijk het ‘ingepakt zijn’: het opgesloten zitten en de weg niet meer kunnen vinden door de ingewikkeldheid heen. En ook hier heb je weer de keuze tussen gelatenheid en strijdlust.

Emotie

Als raadslid heb ik gesproken met medewerkers van zorginstellingen die niet de zorg mogen verlenen die ze willen verlenen, maar protocollen volgen zodat ze efficiënt kunnen worden ingezet. Ik heb gesproken met docenten die door de administratie en vergaderingen heen nauwelijks toekomen aan onderwijs. Ik heb gesproken met timmerlui die offertes verliezen omdat ze kwaliteit willen leveren, maar op prijs worden afgetroefd door prutsers. Niet zelden worden ze later gevraagd om het prutswerk nog enigszins te herstellen. Velen worden in deze gesprekken emotioneel. Het is een patroon door alle vakgebieden heen.

Helaas is er de afgelopen jaren weinig verbetering in gekomen. “De economie trekt aan en de consument gaat weer luxe spullen kopen,” horen we op het journaal (14 februari). “Toch,” zo stelt iemand van het Panbureau voor de Leefomgeving, “blijft er voor veel mensen onzekerheid en onbehagen.” Het systeem is vrijwel gebleven zoals het was. De ingewikkeldheid werk nog steeds beklemmend. Kunnen we nog zijn wie we willen zijn?

Politieke dimensie

De financiële crisis – toch voor een belangrijk deel het resultaat van ingewikkelde constructies in de bankenwereld – is onvoldoende benut om fundamenteel anders te handelen. Je kunt niets anders concluderen. Populisten wijzen met beschuldigende vinger naar de gevestigde orde. Niet geheel onterecht, maar de oplossingen die ze aandragen versterken de ingewikkeldheid eerder dan dat ze deze kleiner maken. In hun conservatisme sluiten ze grenzen en zetten het systeem verder op slot. Bovendien wakkeren ze onzekerheid en onbehagen aan door mensen angstig te maken voor de boze buitenwereld. Begrijpelijk, want hoe meer onzekerheid en hoe groter het onbehagen, hoe makkelijker het is om met enkele tweets kiezers te trekken.

Vaak wordt de schuld gelegd bij ‘de ander.’ Echter, wie de oorzaken van problemen buiten zichzelf plaatst, plaatst ook de oplossingen buiten zichzelf. We maken onszelf dan afhankelijk van een systeem dat we steeds minder vertrouwen. Probeer dan maar eens vrolijk te reageren op een aantrekkende economie. Veel mensen zijn de weg kwijt. Het kopen van luxe spullen is eerder een vlucht dan een karakteristiek van een gezonde economie. Nepnieuws versterkt de mist om ons heen.

Omdraaiing

De kern van wat we met de Geuzenacademie willen bereiken is een omdraaiing. We willen de ingewikkeldheid ondergeschikt te maken aan complexiteit in plaats van dat we de complexiteit laten inpakken door de ingewikkeldheid. Je hebt ingewikkelde systemen nodig, maar deze moeten niet bepalen wat ik doe, maar mij helpen de goede dingen te doen. De timmerman is er niet om de hamer te bedienen, maar de hamer is een tool waarmee de timmerman goed timmerwerk kan verrichten. Mensen zijn er niet om zich te voegen naar een organisatiemodel, maar structuur in een organisatie is nodig om mensen vakman of vakvrouw te laten zijn. Door de omdraaiing gaan grenzen open. Er ontstaan nieuwe vormen van onderwijs, waarbij leren niet het alleenrecht is van leerlingen en studenten. Je leert je leven lang. Ook gaat ervaringskennis stromen, vooral omdat samenwerken niet wordt ingevuld als samen vergaderen of samen overleggen, maar als samen wérken.

Waadhoeke

Waarom zijn de condities in onze regio zo gunstig? (1) Er zijn hier veel MKB-bedrijven die wendbaar zijn. (2) We treffen hier relatief veel eigengereide mensen aan die door de ingewikkeldheid heen nog vakman of vakvrouw durven zijn. De gelatenheid is niet dominant. (3) Er is hier veel ruimte met letterlijk en figuurlijk uitzicht op verre horizonten. Het is nog enigszins overzichtelijk. Mensen weten elkaar te vinden. (4) Onze geschiedenis werkt mee aan een betere toekomst. Een gezegde is: je moet de geschiedenis kennen om het heden te begrijpen en de toekomst vorm te geven. Fryslân heeft zich altijd getoond als een open samenleving. De kunst is dat te versterken in plaats van de cultuur in te blikken. (5) Vanwege de krimp-paradox ie er een echte noodzaak, vooral als we jongeren willen inspireren en de ervaringskennis van ouderen willen waarderen. (6) Er zijn al vele mooie initiatieven, zoals de Bildtse Campus. Tot slot, (7) onze burgemeester Eduard van Zuijlen is samen met anderen bezig met het geven van een nieuwe bestemming aan het historische academiegebouw in Franeker. Dat heeft niet alleen een symbolische waarde. Het biedt momentum voor handelen.

Valkuil

Een valkuil van de Geuzenacademie kan zijn deze optimaal te willen inrichten om er vervolgens een ingewikkelde organisatie van te maken. Dan loopt het idee vast in vragen als: wie is de directeur, hoe bedden we de formele taken in en hoe borgen we de resultaten? Dat moeten we dus juist niet willen. Het is een kwestie van met elkaar op praktische wijze aan de slag gaan om de academie die formeel geen academie is te laten ontstaan. De onderliggende structuur wordt dan opgebouwd uit noodzaak. Er zijn twee basisprincipes: (1) doén en (2) ervaringskennis delen. Deze karakteriseren de complexiteit van het netwerk dat ontstaat. En over tien jaar weten we of hierdoor de krimp afneemt of dat het ‘slechts’ een stuk plezieriger is geworden in onze regio te wonen, werken en recreëren.

Govert
Govert
Geboren in Leeuwarden op 8 juni 1958. Opleiding: TU Delft Civiele Techniek en promotie aan Universiteit Twente. Onderwerp: "Omgaan met complexiteit bij integraal waterbeheer." Op 1 juni 2007 heeft hij een eigen bureau opgericht: Geldof c.s. B.V., gevestigd in Tzum. Vanaf voorjaar 2015 is hij raadslid voor D66 in de gemeente Franekeradeel. Hij zet zich in voor waardering en versterking van (nieuw) vakmanschap.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *