Bouwen aan vertrouwen
17/06/2017
Complexiteit en de waarde van praktijkkennis
14/08/2017
Show all

Gezag van de gemeenteraad

bron: Trouw.nl

Nemen we de politiek nog serieus? Die vraag speelde op de achtergrond mee toen we op uitnodiging van raadlid.nu samenkwamen in Heerenveen met raadsleden en griffiers uit het noorden des lands. De bijeenkomst had de titel trots op de raad meegekregen. Uit een enquête in 2014 onder raadsleden is gebleken dat 60% van hen stelt dat het aanzien van de gemeenteraad – en dus ook van raadsleden – de laatste jaren flink is afgenomen. De vraag is dan: hoe komt dat? En dan de vervolgvraag: wat kun je eraan doen? Mijn analyse: het heeft (wederom) alles te maken met de grote aantrekkingskracht van het monster van de ingewikkeldheid.

Technocratisering

Technocratisering is diep doorgedrongen in de wereld van de overheid. Voor alles en iedereen wordt beleid ontwikkeld en dat wordt verankerd in vele diepgaande studies. De achterliggende rechtvaardiging is als volgt: “Als ik acties in werking zet, dan wil ik wel van tevoren weten dat die acties het beoogde effect hebben.” Deze redeneerlijn legt de houding bloot van veel ambtenaren en bestuurders ten opzichte van onzekerheden. Alle onzekerheden worden benoemd als risico’s en vervolgens wordt risicomanagement ingevoerd deze beheersbaar te maken. Het resulteert in fraaie omzet voor adviesbureaus en universiteiten die snakken naar meer derde-geldstroomstudies. Gevolg is dat er een ondoordringbaar woud van ingewikkeldheid ontstaat waardoor alleen deskundigen – professionals – de weg nog kunnen vinden. De schijn wordt gewekt dat het daardoor objectief wordt. En voorspelbaar.

Wat ik merk is dat we ons als raadsleden hebben laten verleiden hieraan mee te doen. Dat geldt voor alle gemeenten. We zijn in de fuik van de technocratisering gezwommen. We duiken in dikke dossiers vol ambtelijke taal en proberen mee te praten over onderwerpen waarover we nooit de dossierkennis kunnen vergaren die ambtenaren en bestuurders hebben. Veel gemeenteraadsleden – vooral van de kleinere gemeenten – hebben een volledige baan en doen het raadslidmaatschap ernaast. Ik merk dat bij veel onderwerpen de wisselwerking in een gemeenteraadvergadering tussen raadsleden en wethouders vooral bestaat uit verduidelijkende vragen die snel en effectief worden beantwoord. En als een raadslid een opvatting heeft zonder deze gebaseerd te hebben op uitvoerige dossierkennis, wordt hij of zij afgeserveerd, niet zelden door iemand van een andere politieke kleur.

Op deze wijze laten we ons als raadsleden marginaliseren. De bewoners voelen dat. Zo ook de pers.

Een rioleringsmedewerker uit het westen des lands vertelde mij enige tijd geleden dat zijn wethouder het gemeentelijk rioleringsplan (GRP) moest verdedigen in de raad. Dit plan ging over een investering van vele miljoenen euro’s. Hij was aanwezig voor het beantwoorden van lastige vragen. Voorafgaand aan dit agendapunt werd gesproken over de naamgeving van een fontein in de stad. Daar is twee uur lang over gedebatteerd. Twee lang uren, tot bijna middernacht, heeft de rioolambtenaar moeten wachten op de publieke tribune. Toen hij eindelijk aan de beurt was, werd het GRP er in vijf minuten doorheen gejast. Kennelijk leven veel raadsleden op als er een simpel onderwerp op de agenda staat waar emotie nog een rol speelt. Even geen last van de technocratisering. De ‘gewone’ bewoners gaan de raadsleden er niet beter door begrijpen… of waarderen. Kleine onderwerpen krijgen veel aandacht – zoals de bitterballenmotie van de VVD in de gemeente Utrecht op 6 juli – en grote uitdagingen blijven onbesproken. En communiceren met statistici en protocolbewakers is als praten tegen een muur, verwezen door het kastje.

Het kan anders…

Wat is dan de remedie? Hoe kunnen we het gezag van de gemeenteraad weer herstellen? Door te luisteren en de goede verhalen te gaan vertellen. Aristoteles stelde reeds dat een overtuigend verhaal is opgebouwd uit drie componenten in samenhang: logos, pathos en ethos. Ruw vertaald in het Nederlands: onderbouwing, inleving en grondhouding. Je moet de belangrijkste feiten kennen en benoemen, weten wat er speelt bij de mensen die het aangaat en dat kunnen verwoorden én je moet de grondhouding hebben het goede op een goede wijze te willen doen. Zo ontstaan ambitie, passie en strijdlust. Wat zien we echter? Door de technocratisering is het rijtje van drie verworden tot logos, logos en logos. Beredeneerbaar, bewijsbaar, aantoonbaar met getallen. Saaiheid gesmoord in juridisch gepruttel rond ingewikkelde begrotingsstructuren.

De essentie is dat we als raadsleden moeten agenderen, afwegen en besluiten op basis van logos, pathos én ethos. Dan mondt het politieke spel uit in praktische wijsheid, aldus Aristoteles. Voor de komende jaren zullen we vooral pathos en ethos moeten herontdekken. Op pathos en ethos verheft de politiek zich boven de grijze cijferbrij. Daar kan de politicus schitteren. Dan worden de verhalen herkenbaar voor mensen. Dit klinkt eenvoudig, maar is het niet. Het vraagt om een fundamentele omdraaiing. Nu onderwerpen we de politieke dialoog aan de resultaten van analyse. De analyse moet weer dienend worden aan de politieke dialoog. Met SAM Waadhoeke gaan we daaraan werken.

Dit wil niet zeggen dat we logos aan de kant kunnen vegen en feiten op Wilderiaanse en Trumpiaanse wijze naar behoefte kunnen verdraaien. In een eerdere blog heb ik onderscheid gemaakt naar drie soorten mensen: (1) de feitenfanatici, (2) de feitenverrijkers en (3) de feitenverdraaiers. Bij de vereniging van logos, pathos en ethos kom je uit bij (2). Persoonlijk ben ik ervan overtuigd dat dit de enige manier is om politiek weer geloofwaardig te maken, het vertrouwen te herstellen en het aanzien te vergroten.

Govert
Govert
Geboren in Leeuwarden op 8 juni 1958. Opleiding: TU Delft Civiele Techniek en promotie aan Universiteit Twente. Onderwerp: "Omgaan met complexiteit bij integraal waterbeheer." Op 1 juni 2007 heeft hij een eigen bureau opgericht: Geldof c.s. B.V., gevestigd in Tzum. Vanaf voorjaar 2015 is hij raadslid voor D66 in de gemeente Franekeradeel. Hij zet zich in voor waardering en versterking van (nieuw) vakmanschap.

2 Comments

  1. Laas schreef:

    Goed stuk Govert, raadsstukken in Jip en Janneke taal, de dialoog opzoeken en transparatie naar de burgers, draagvlak en medezeggenschap, gebruik makend van de kennis in en uit de maarschappij. Dat is SAMen Waadhoeke!

  2. Haijo schreef:

    Je analyse is denk ik juist, je ‘oplossing’ heeft mijn twijfels. Ethos en pathos en dossierkennisachterstand zal waarschijnlijk ook veel wenkbrauwen doen fronsen. Een enkeling zal in de raad het totale zicht krijgen op alle lopende zaken en veel inzicht verwerven. Het debat zal dan voor de ‘specialisten’ zijn en de rest gaat aan de bitterballen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *