Geuzenacademie
15/02/2017
Beheer en onderhoud: een kwestie van nuchter nadenken
09/03/2017
Show all

Het monster van ingewikkeldheid

Ontsnappen aan de ingewikkeldheid

“Wat is jouw drijfveer om in de politiek te gaan?” Deze vraag stelde Hans Huizenga in de auto, rijdend vanuit Den Haag naar het noorden. Met Hanny Risseeuw en Neeltje van den Brand waren we naar het grote niet-debat geweest: vier SAM Waadhoekers, op zoek zijn naar politieke vernieuwing. “Het waarderen en stimuleren van vakmanschap,” was mijn korte antwoord. Ik nam me meteen voor er een blog over te schrijven, want de Afsluitdijk bleek korter dan ooit. Mijn slogan is: “Het is complex, maar we maken het ingewikkeld.” Wat mij betreft raakt dat de kern van waarover ik het wil hebben. Een betoog hierover heeft er ooit in geresulteerd dat ik door de leden van D66 Franekeradeel in 2014 hoog op de lijst werd geplaatst. Met bescheiden speldenprikken probeer ik wat te veranderen.

Ingewikkeldheid

Wat ik nastreef in de politiek – en ook in mijn werk – is de bevrijding van oprechte levende processen uit de klauwen van het monster van de ingewikkeldheid. En als ik het heb over ingewikkeldheid, hebben veel mensen daar wel een beeld bij. Het gaat om regels, protocollen, structuren, organisaties, et cetera. Zoals Gijsbert het zegt: alles wat gemaakt is in plaats van ontstaan. Een bepaalde hoeveelheid ingewikkeldheid hebben we nodig, echter we zijn doorgeschoten. We hebben ons er ondergeschikt aan gemaakt en zijn erin verstrikt geraakt. Dat maakt mensen ongelukkig. Het volgende neem ik waar:

  1. We mogen en kunnen geen vakmensen meer zijn. Leraren zijn zoveel tijd kwijt met administratie en vergaderingen dat ze nauwelijks aan goed onderwijs toekomen. Medewerkers in de zorg willen aandacht geven aan patiënten, maar ze zitten opgesloten in strakke schema’s waarin ze van minuut tot minuut zijn ingepland. In de bouw maken inkoopafdelingen de dienst uit. Deze kijken naar de prijs van aanbiedingen in plaats van naar de kwaliteit. Angst om van regels en protocollen af te wijken sluipt organisaties binnen, want als we fouten maken, zijn we schuldig. Gedrag ten opzichte van regels en protocollen wordt gemeten en gecontroleerd.
  2. Grote bedrijven en organisaties weten hun weg te vinden door de ingewikkeldheid heen, want ze kunnen zich permitteren juristen en adviseurs in te huren die gedijen dankzij de ingewikkeldheid en ook steeds nieuwe ingewikkeldheid produceren. Kleine groepjes welwillenden spreken de taal van de ingewikkeldheid niet en vangen bot bij regelingen en subsidies. Mensen die verstrikt raken in het systeem worden uitgekotst en komen terecht in een web van uitkeringen, onbetaalde rekeningen, schuldsanering en voedselbank. Het monster van de ingewikkeldheid verdiept kloven en tast de mentale en fysieke gezondheid van mensen zichtbaar aan.
  3. Het vertrouwen in de overheid daalt. De overheid wordt steeds meer gezien als een veroorzaker en instrument van de ingewikkeldheid. Veel politici roepen “we willen minder regels,” alsof ze zelf geen onderdeel zijn van het systeem dat de ingewikkeldheid voortbrengt, echter ze zien niet in dat ze zelf moeten veranderen. Elke keer als er iets fout gaat in onze samenleving roepen diezelfde politici dat er meer controle nodig is en voor je het weet zijn er weer nieuwe regels en protocollen bijgekomen. Recent voorbeeld: de Wet VTH (vergunningverlening, toezicht en handhaving). In 2000 was de vuurwerkramp, in 2008 kwam commissie Mans met een rapport en in 2016 heeft onze gemeenteraad een verordening vastgesteld waarin braaf Haagse meetbaarheid wordt geïntroduceerd en nieuwe ingewikkeldheid wordt toegevoegd. Uiteraard heb ik tegengestemd. In mijn postvak tref ik nu al een e-mail aan die aankondigt dat de kosten voor de regionale uitvoeringsdienst FUMO hoger zullen uitvallen vanwege de implementatie van de Wet VHT. Ga zo maar door.

De waardigheid van mensen drijft van ons af. Veel mensen zijn ongelukkig, ervaren een onrechtvaardigheid die hen beklemt en zoeken naar schuldigen. Helaas zijn we daardoor terecht gekomen in een strijd tussen politici waarin het debat over veiligheid en etniciteit domineert, wat spijtig is. Er is een beeld ontstaan waarin het gevestigde orde buigt naar alles wat van buiten komt – zoals Europa en de vluchtelingen – en weinig oog hebben voor de eigen mensen. Deels klopt dat, maar de oplossingen die worden aangedragen versterken de ingewikkeldheid alleen maar. Er moet iets veranderen, iets waardoor de kern van het vraagstuk wordt aangepakt.

Zelf zie ik het monster van de ingewikkeldheid als het probleem en het populisme als een naargeestig verschijnsel. Zonder het monster is er minder ontevredenheid en zonder ontevredenheid maakt iemand als Geert Wilders geen enkele kans. Je moet als politici geen verschijnselen bestrijden, maar de bron aanpakken. Dat wat ingekapseld is door het monster, moet worden bevrijd. Dat is geen strijd, maar een gezamenlijke zoektocht, op zoek naar waarden. Dan kan dialoog worden gevoerd over de echte vraagstukken, zoals armoedebestrijding, gezondheid, klimaatverandering en duurzaamheid en kunnen er maatregelen worden genomen, zonder dat deze vleugellam worden gemaakt.

Wat te doen?

Als ik de drie punten hierboven afloop, kom ik tot drie handelingsperspectieven:

  1. Waardeer en versterk vakmanschap. Dit klinkt eenvoudig en dat is het ook. Echter, ik hoor vaak van “daar hebben we als gemeente geen invloed op.” Onzin. Je moet dan wel bereid zijn verder te kijken dan je formele taken. Je kunt luisteren naar mensen, het vraagstuk zichtbaar maken, het gesprek aangaan met de producenten van ingewikkeldheid en alternatieve vormen van onderwijs en werken introduceren. Er is namelijk nog heel veel vakmanschap aanwezig, alleen het wordt onvoldoende gezien en benut. Zelf denk ik dat als je in Fryslân bescherming biedt aan vakmensen er een soort vrijstaat kan ontstaan.
  2. Vorm netwerken rond mensen die waarden willen toevoegen. We moeten de krachten van onze eigen inwoners niet onderschatten. Er zijn veel mensen die uit oprechte overwegingen hun leefomgeving willen verbeteren. Ze helpen, bieden aan en acteren vanuit de realiteit. Effectiever handelen dan zij doen, kan niet. We kunnen vanuit de politiek ervoor zorgen dat ze ontsnappen aan de status van vrijwilliger en de financiële stromen direct bij hen terecht komen in plaats van bij de adviseurs die de goede initiatieven smoren door deze te willen professionaliseren. Help deze mensen in plaats van hun activiteiten te toetsen aan regels en protocollen. Zo kan armoede verdwijnen en kunnen kloven wordt gedicht. Ook als je het hebt over bijvoorbeeld de energietransitie: zorg ervoor dat we in energie blijven denken – vanuit het streven naar een duurzame ontwikkeling – en niet in investeringsobjecten voor hen die veel geld hebben en nog veel rijker willen worden.
  3. Zet in op politieke vernieuwing. Voor de gemeenteraadsleden: doe minder aan partijpolitiek, hef de kloof op tussen coalitie en oppositie en ga niet eenzijdig leunen op het budgetrecht. Werk samen, want bovengenoemde punten krijg je niet gerealiseerd als politici zich richten op elkaar en uitsluitend opkomen voor ‘de burger’ als het gaat om ‘losliggende tegels en laaghangende takken.’ Tevens moeten we minder braaf zijn als het gaat om het implementeren van Haagse regels. Net als bij Wet VTH moet je niet klakkeloos structuren overnemen die door mensen zijn bedacht zonder de moeite te nemen de Afsluitdijk over te steken. Houd mensen op afstand die de taal van de ingewikkeldheid spreken en ontwikkel de taal van de oprechte interesse.

Het gaat er niet om de ingewikkeldheid uit te bannen, want we hebben deze nodig. Tot een bepaalde maat. Regels en protocollen leveren structuur en voorkomen een chaos waarin mensen met foute intenties hun gang kunnen gaan. Ze verankeren waarden in maatschappij. Echter, we zijn een kritisch punt gepasseerd en ervaren zoveel ingewikkeldheid dat deze juist chaos veroorzaakt. Mensen verdwalen daarin. Ik mag graag van Kooten en de Bie citeren die in 1974 het Simplistisch Verbond oprichtten: “Je hebt ontwikkelingslanden, ontwikkelde landen en ingewikkelde landen. Daarvan is Nederland één van de aller ingewikkeldste landen.” We moeten weer terug naar essenties en onszelf afvragen: waarom doen we de dingen die we doen?

Nostalgie

Toen we in 2008 werden geconfronteerd met de financiële crisis, banken dreigden om te vallen en er volop bezuinigd moest worden, hoopten we dat hiervan zouden leren. De huidige realiteit laat echter zien dat dit niet het geval is. De crisis is voorbij en we gaan op dezelfde voet verder als voorheen. We vervallen in de oude patronen. We zijn het laatste decennium door een dal gegaan en er is weinig waardering voor hen die de klappen hebben opgevangen, zoals hardwerkende mannen en vrouwen en ondernemers die risico’s hebben durven nemen. Er zit dan ook veel ongenoegen in de samenleving. Het monster van de ingewikkeldheid waart nog steeds rond. De rechtse partijen spelen hier slim op in. Ze roepen een beeld op van vroeger, toen alles nog goed was. Het leven was overzichtelijk, je had gezellige gezinnetjes die pim-pam-pet speelden en het aantal buitenlanders was te overzien. “Dat willen we terug!” Het is een verlangen naar minder ingewikkeldheid, echter het beeld is vals. Ga maar eens na wat er moet gebeuren om dat te realiseren. We gaan dan ontkennen dat er problemen zijn in de wereld en onze economie voor 80% afhankelijk is van handel met het buitenland. We moeten dan veel nieuwe regels en protocollen invoeren om dat wat er is te conserveren – in te blikken – en ontwikkelingen richting toekomst in te tomen. Kortom, onze open samenleving buigen we dan om naar een gesloten fort. Het gevolg is dat alles nog ingewikkelder wordt. Nog beklemmender. Mijn drijfveer in de politiek is om SAMen met anderen te werken aan een betere toekomst, duurzaam en eerlijk, vormgegeven vanuit de realiteit in plaats op basis van valse beelden. Dat kan als we ons bevrijden uit de klauwen van het monster van ingewikkeldheid.

Govert
Govert
Geboren in Leeuwarden op 8 juni 1958. Opleiding: TU Delft Civiele Techniek en promotie aan Universiteit Twente. Onderwerp: "Omgaan met complexiteit bij integraal waterbeheer." Op 1 juni 2007 heeft hij een eigen bureau opgericht: Geldof c.s. B.V., gevestigd in Tzum. Vanaf voorjaar 2015 is hij raadslid in de gemeente Franekeradeel en op 12 september 2017 is hij gekozen als lijsttrekker van SAM Waadhoeke. Hij zet zich o.a. in voor waardering en versterking van (nieuw) vakmanschap.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *