Complexiteit en de waarde van praktijkkennis
14/08/2017
Show all

Myn Dream foar Waadhoeke

Zonsopgang bij Tzum.

Aukje en ik fietsen veel door de noordwesthoek van Fryslân. Prachtig. We ervaren een ruim weilandenlandschap, rijden door pittoreske dorpen en kunnen voor boodschappen, terrasje en cultuur uitstekend terecht in de nabij gelegen historische stad Franeker. Ieder weekend zijn er volop activiteiten, of je nu in Oudebildtzijl bent, Menaam of Tzum. De mensen zijn open en recht door zee. Ja is ja, nee is nee. Je proeft de rijke geschiedenis. En wat ook belangrijk is: we zien een prachtige toekomst. Er liggen hier enorm veel kansen. Wat vanaf 1 januari 2018 Waadhoeke heet kan de meest duurzame, leefbare en economisch gezonde gemeente van Nederland worden. Dat is mijn droom. Alle ingrediënten hiervoor liggen binnen handbereik. Je moet ze wel pakken.

Uiteraard ontmoeten we ook problemen. Hier en daar zien we nog armoede en is sprake van laaggeletterdheid, voorzieningen verdwijnen uit dorpen, de werkloosheid is hoger dan gemiddeld in Nederland en we lopen achter als het gaat om de energietransitie. De grutto-populatie loopt terug. ‘Alles wordt minder,’ zeiden een man en vrouw in koor tegen mij toen we zaterdag 21 oktober aan het flyeren waren in Winsum. Dat is het beeld. Een beeld.

Ik ben nu tweeënhalf jaar actief in de politiek, als raadslid voor Franekeradeel, en merk dat gemeentebestuur en ambtenaren netjes hun best doen het tij te keren. Echter, het lijkt alsof de verschillende beleidsvelden langs elkaar lopen. Ze vormen niet een geheel. Op strakke wijze wordt het coalitieprogramma uitgevoerd, alsof hierin alle wijsheid zit. Zo kun je een neergaande spiraal niet ombuigen naar een opgaande spiraal. Er is te weinig visie en daardoor worden kansen niet gezien en benut. En teveel oude politiek. Het moet en kán anders. Kernbegrippen daarbij zijn: SAMenhang en SAMenwerking. Deze leggen de basis voor realisatie mijn droom.

Werkgelegenheid en opleiding

Er is in onze regio sprake van een gezond ondernemersklimaat. En er zijn veel vacatures. ‘Probleem opgelost,’ denk je dan, ‘want er zijn ook veel werkzoekenden.’ Echter, er is sprake van een mismatch. De vacatures zijn voor hoger opgeleide mensen. De werkzoekenden zijn veelal laagopgeleid. Daardoor treedt er stagnatie op. Om doorstroming te krijgen moeten we twee dingen in SAMenhang doen: (1) vakmanschap waarderen en (2) voorzien in extra opleidingen. Ik licht ze kort toe.

Wat opvalt in onze regio is dat het arbeidsethos hoog is. Vakmanschap is hier nog volop aanwezig en mensen zetten zich volop in. Waardeer dat! Dat klinkt logisch, maar we zien dat er vooral wordt gevaren op wetenschappelijk ingelijste kennis. Getallen en statistieken bepalen ons handelen en resulteren in een enorme vertechnologisering van overheidsbeleid en -uitvoering. Vakmensen raken erdoor bekneld. Zet de mensen die in de praktijk de goede dingen doen in het zonnetje, of het nu de zorg betreft, het onderwijs, de detailhandel of de bouw. Zij verdienen het. Dan zie je hoe rijk onze gemeente is.

Aanvullend zullen we meer aandacht moeten geven aan onderwijs, met het aanwezige vakmanschap als basis… als vertrekpunt. Het mooie is: we hebben al een leer-werkplein Middelsee waarbij middelbare scholieren in direct contact komen met ondernemers uit de regio. Dat kunnen we uitbouwen. Echter, daarmee ben je er niet. Er moet een mogelijkheid zijn om medewerkers uit de praktijk een ‘hoger’ diploma te laten halen. De hogescholen uit de regio kunnen daar een rol in spelen en ook de Franeker Academie. Ik spreek zelf over een Geuzenacademie. Als vacatures voor hoger opgeleiden gaandeweg worden ingevuld ontstaat er ruimte aan de ‘onderkant’ van de arbeidsmarkt. De stagnatie wordt dan opgeheven.

Er is een vergelijking mogelijk met huurwoningen. Op het moment dat goedverdienenden blijven zitten in goedkope huurwoningen, zit de huizenmarkt op slot. Er ontstaan dan spanningen als woningen met prioriteit worden toegedeeld aan statushouders, terwijl mensen uit eigen regio lang op de lijst staan. Doorstroming is een cruciale factor. Dat geldt dus ook in relatie tot werkgelegenheid en opleiding. De gemeente is hier slechts één van de partijen die het voor elkaar moeten krijgen. Het lukt alleen als er goed wordt SAMengewerkt.

Duurzaamheid en leefbaarheid

Duurzaamheid verkrijg je als je klein, lokaal en concreet durft te handelen. Bijvoorbeeld, een ondernemer aan de rand van een dorp wil uitbreiden. De lokale energiecoöperatie ziet kansen voor het plaatsen van tweehonderd zonnepanelen op het dak van het uit te breiden gebouw, maar dat is lastig omdat er asbest in de dakplaten is verwerkt. Het waterschap ziet mogelijkheden voor ontharding van het maaiveld en de dorpsbewoners willen de kinderspeelplaats ernaast opknappen. Het geheel kan mooier – met meer biodiversiteit – worden ingepast in het landschap. De ondernemer heeft haast – hij wil inspelen op de markt – en merkt dat de benodigde bestemmingsplanwijziging duur is en vele maanden vergt. De pot van de provincie voor het vervangen van asbestdakplaten is voorlopig leeg. De gemeente kan in een dergelijke situatie accelerator zijn in plaats afremmer en met durfkapitaal het financiële gat dichten dat kortstondig ontstaat.

De Omgevingswet die in de komende jaren wordt ingevoerd geeft ons hierbij een zetje in de rug. Deze zet in op minder regels, meer ruimte voor lokaal maatwerk en een groter vertrouwen tussen overheden, bewoners en ondernemers. Niet voor niets proberen we op korte termijn een pilot voor de Omgevingswet op te zetten, zodat we SAMenhangend aan de slag kunnen op het moment dat de nieuwe gemeente Waadhoeke zich vormt. Met een ploeg van ondernemers en raadsleden hebben we daartoe een verzoek ingediend bij het ministerie van IenM. 

Cruciaal is de opvatting over burgerparticipatie. We gaan niet een coalitieprogramma uitvoeren waarbij bewoners en bedrijven mogen meepraten, maar we werken actief mee aan lokale initiatieven. We spreken – vooral als het om duurzaamheid en leefbaarheid gaat – over de participerende overheid. Dan benut je de denkkracht van onze inwoners en bedrijven maximaal. Het serieus nemen van jongeren past in dit plaatje.

Zorg

In de zorg willen we ontschotten: minder hokjes. Een alleenstaande moeder krijgt nu geld uit acht potjes en moet wekelijks vele formulieren invullen. Als SAM Waadhoeke stellen we dat waar mensen zorg nodig hebben we voor hen willen zorgen. Waar het haat om de ingewikkeldheid van administratie en protocollen willen we mensen ontzorgen. Voor de zorg kunnen we streven naar de mens centraal, één contactpersoon (vanwege de continuïteit) en één budget. Ontzorgen is niet zozeer ‘minder regels’ maar ‘anders omgaan met regels.’ Daarvoor moeten we meer ruimte geven aan de gebiedsteams. Het vakmanschap – vakvrouwschap – van hen die in de praktijk zorg verlenen, moet worden gewaardeerd en niet worden ingeklemd door protokolder. Ik weet niet wie het gezegd heeft, maar laatst hoorde ik het volgende prachtige citaat: ‘Een onsje zorg weegt meer dan een kilo beleid.’ Dat raakt de kern.

Ontwikkeling

De rode draad die geregen kan worden door wat hierboven staat over werkgelegenheid, onderwijs, duurzaamheid, leefbaarheid en zorg is: het minder ingewikkeld maken door lokaal – in de haarvaten van onze SAMenleving – SAMenhangend en SAMenwerkend aan de slag te gaan. Van Kooten en de Bie stelden halverwege jaren ’70 reeds:

‘Men onderscheidt ontwikkelingslanden, ontwikkelde landen en ingewikkelde landen.
Daarvan is Nederland één van de aller ingewikkeldste landen.’

Er zijn allemaal regels, procedures, kasritmes, doorlooptijden, formulieren en nog veel meer. Mensen worden er hoorndol van. Ze zijn goed bedoeld, maar in combinatie remmen ze af en ontmoedigen ze mensen met initiatieven. Wij zien ontwikkelen dan ook als het minder ingewikkeld maken. Je haalt als het ware de wikkels eraf. Daardoor bevrijd je waarden van mensen. Het bijzondere is dat conservatief beleid – het conserveren van wat er is – resulteert in steeds meer ingewikkeldheid. Dat toont de geschiedenis. Daardoor ‘wordt alles minder’. Progressief beleid staat voor ontwikkeling. Niet inblikken, maar vooruitblikken.

Cultuur

Voor gezonde ontwikkeling geldt: je moet de geschiedenis kennen om het heden te begrijpen en de toekomst vorm te geven. Dat vraagt om extra aandacht voor cultuur. Cultuur is het anker waarmee je ontwikkeling borgt in tijden van tegenstroom. Cultuur ontsluit waarden. In onze regio is sprake van een zeer rijke cultuur. We hebben een indrukwekkende geschiedenis en veel mensen zijn betrokken in kerken, koren, korpsen, sport- en toneelverenigingen. Koester dat. Ze dragen bij aan onze identiteit.

Taal is hier een wezenlijk onderdeel van. Mensen drukken hun gevoelens het best uit in de taal die het dichtst bij hen staat. Voor de één is dat Fries, voor een ander ’t Bildts, Franekers of Nederlands. Iemand vertelde mij: ‘de taal waarin mensen hun huisdieren aanspreken staat het dichtst bij henzelf.’ Een oom van mij in Michigan spreekt uitstekend Engels, maar met zijn kat voert hij ellenlange dialogen in het Fries. Daarom is het zo belangrijk de culturele betekenis van een eigen taal of dialect niet ‘effe’ op te laten lossen is een poel van onzorgvuldige half-Engelse whatsapp-begrippen. Hoe beter mensen zich uitdrukken, hoe beter ze in staat zijn vakmanschap en betrokkenheid over te dragen.

Houding van de overheid

Voor alles wat hier staat is geen nieuw beleid nodig. De beleidsbroedmachine kunnen we stopzetten om de aandacht te richten op wat zich voltrekt in de werkelijkheid. De praktijk. Vanuit de politiek moet de komende jaren hard worden gewerkt, want het vertrouwen van veel mensen in ‘de overheid’ is de laatste jaren sterk gedaald. Op de markt spreek ik veel mensen die niet gaan stemmen. ‘Ze gaan toch allemaal hun eigen gang,’ hoor ik ze zeggen. Een enkele voegt eraan toe: ‘Het zijn allemaal zakkenvullers’. Bij SAM Waadhoeke vinden we dat zorgelijk. Dit beeld is ontstaan omdat ‘de overheid’ teveel op afstand is komen te staan. Vlak voor de verkiezingen zie je de politici opeens op straat en daarna ‘spelen ze hun onderlinge spelletjes in het gemeentehuis.’ Als we geloven in de democratie moeten we dit beeld doorbreken en het huis van Thorbecke flink opschudden en opfrissen. Dat vraagt om een andere grondhouding van politici, bestuurders en ambtenaren. Om een andere politieke cultuur.

Bijzonder is dat ik ruime tijd geleden – ik woonde nog in Bathmen – ook zelf riep van ‘stemmen heeft weinig zin.’ Ik stemde wel, maar was ontstemd. Enerzijds zag ik onrecht. Voor mijn werk kwam ik veel in buurthuizen, door heel Nederland. Plaatselijk was nog sprake van armoede en vielen mensen ten prooi aan de miljardenindustrie van de schuldsanering. Mensen die overduidelijk een scheve schaats reden en anderen intimideerden werden niet aangepakt. Veel milieuvraagstukken bleven sudderen en het onderwijs kalfde af. Anderzijds zag ik  politici en bestuurders commissies vullen, elkaar vliegen afvangen en vooral vergaderen, heel veel vergaderen. Agenda, notulen en blabla. Niet zelden prijkten fraudezaken bij de overheid op de voorpagina van mijn krant. Er was sprake van een gat tussen de harde realiteit voor inwoners en bedrijven enerzijds en het zelfgerichte handelen van overheden anderzijds. Een democratisch gat. Hierdoor gutste het populisme onze samenleving binnen. ‘Ik ga nooit de politiek in,’ voegde ik eraan toe. Uiteraard was dat hypocriet. Toekijken en klagen is laf. Fijn te merken dat ik hier in Fryslân veel mensen tref die er gelijk over denken en met wie we SAMen het gat willen dichten. Het kán.

Myn Dream

Wat ik hier schrijf is allemaal goed te doen, want ook al zijn er problemen, onze startpositie in Waadhoeke is gunstig. Geen één partij krijgt het echter in z’n eentje voor elkaar. Daarom is het van belang SAMen te werken. Als SAM Waadhoeke zijn we begonnen met het samenvoegen van PvdA, D66. GroenLinks en Werkgroep ’t Bildt in één partij. Wie de kieswijzer invult, merkt dat de verschillen tussen partijen lokaal klein zijn. Ook bij andere partijen zullen ze het eens zijn met veel van wat ik schrijf in deze blog. Het echte spel wordt gespeeld in de leefwereld, en niet in het gemeentehuis.

Myn Dream is verwezenlijkt als ik over enkele jaren wederom met Aukje door het Waadhoekse landschap rijd en mensen tref die vertrouwen hebben in de overheid, zich inzetten voor duurzaamheid en leefbaarheid in hun eigen buurt, hun identiteit benutten om over de grenzen actief te zijn en zich ontwikkelen, van jong tot oud. We zien dan een weids landschap met veel biodiversiteit dat aantrekkelijk is voor boeren, recreanten en toeristen. En we hebben een koppositie in de productie van energie. De ondernemers vinden goede werkkrachten en de werkloosheid is sterk gedaald. Vakmannen en vakvrouwen krijgen volop waardering. Het kán, als we in staat zijn lokaal en concreet in SAMenhang SAMen te werken.

En de vergrijzing? Jongeren trekken naar de grote stad. Dat is waar. Nog steeds. Maar er gaat iets veranderen. Als we iets van de geschiedenis leren is dat geen één trend zich lineair doorzet. Ontwikkelingen golven op en neer. Nu reeds zien we dat mensen willen ontsnappen aan het spervuur van de overprikkeling. Er is in toenemende mate behoefte aan ruimte en reflexiviteit. Veel mensen zijn op zoek naar wat nog echt is. Dat is hier volop aanwezig. Als we de komende jaren vooral onszelf blijven in noordwest Fryslân en niet te veel de Randstad gaan na-apen, keert de trend zich om. Het feit dat je hier vrij kunt wonen tegen dezelfde kosten als appartementje in Amsterdam, helpt daarbij.

Govert
Govert
Geboren in Leeuwarden op 8 juni 1958. Opleiding: TU Delft Civiele Techniek en promotie aan Universiteit Twente. Onderwerp: "Omgaan met complexiteit bij integraal waterbeheer." Op 1 juni 2007 heeft hij een eigen bureau opgericht: Geldof c.s. B.V., gevestigd in Tzum. Vanaf voorjaar 2015 is hij raadslid in de gemeente Franekeradeel en op 12 september 2017 is hij gekozen als lijsttrekker van SAM Waadhoeke. Hij zet zich o.a. in voor waardering en versterking van (nieuw) vakmanschap.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *