Regelvrije zones zijn middel, geen doel

Nutteloze wetenswaardigheid
17/04/2017
Actief betrekken, wat is dat?
22/04/2017
Show all

Regelvrije zones zijn middel, geen doel

Ontketenen (bron: focusconferences.nl)

Als je regels afschaft, doe dat dan radicaal. Dat was de kernboodschap van Gjalt de Jong van de Rijksuniversiteit Groningen, op 19 april, tijdens een bijeenkomst van de Commerciële Club Noordwest Friesland (CC-NWF) met lokale politici en bestuurders in Sint Annaparochie. Ik ben het roerend met hem eens. Als je iets wilt met een regelvrije zone, zorg er dan voor dat er sprake is van kritische massa. Net zoals je niet een klein beetje zwanger kunt zijn, kun je ook niet een klein beetje regelvrij zijn. Laten we ermee aan de slag gaan. Echter, er is voor mij één echte ‘maar.’ Je moet er wel wat tegenover zetten. Voor wat, hoort wat. Als je regels als ‘de vijand’ beschouwt en er puur vanaf wilt omdat je er last van hebt, is het concept veel te mager.

Drie problemen met regels

Op basis van de dialogen constateer ik dat we te maken hebben met drie problemen:

  1. We hebben teveel regels;
  2. De regels zijn te generiek;
  3. Regels worden onnadenkend toegepast.

We hebben het vaak over de eerste, maar ik vermoed dat we in de praktijk het meest last hebben van de tweede en de derde. Ik ga ze alle drie langs.

We hebben teveel regels

Gjalt de Jong liet met prachtige grafieken zien dat we inderdaad teveel regels hebben. Ze lopen de spuigaten uit. Het is allemaal veel te ingewikkeld geworden. Toch, als iemand zegt: “we hebben teveel regels” dan vraag ik me af: “voor wat?” Als het antwoord is “voor het beroven van de bank,” dan kan ik alleen maar blij zijn dat er teveel regels zijn. We willen van regels af omdat we iets positiefs willen bereiken. Bijvoorbeeld: we willen van Noordwest Friesland de meest duurzame regio maken. Of (mijn voorkeur): in Noordwest Friesland moeten vakmensen écht vakmensen kunnen zijn. Dan zet je een punt op de horizon. En dan ga je experimenteerruimte creëren – zoals Eduard van Zuijlen op persoonlijke titel aangaf – om daar komen. Zonder een positieve drive is het streven naar minder regels te leeg.

Frans Nieuwhof (voorzitter van de CC-NWF) refereerde aan John F. Kennedy die stelde: “I believe that this nation should commit itself to achieving the goal, before the decade is out, of landing a man on the moon and returning him safely to the earth.” We gaan in Noordwest Friesland geen mens op de maan zetten, maar wel iets groots bewerkstelligen. En daardoor ontketenen wij. Die positieve focus moet er zijn. Ethiek gaat boven regels.

Regels zijn te generiek

De overheid richt zich met regels steeds meer op een klein groepje mensen dat zich misdraagt. Er gebeurt iets, politici roepen “dat nooit meer” en voor je het weet zijn er nieuwe regels waaraan iedereen zich moet houden. En om te kunnen controleren of de regels worden nageleefd, worden er meetbare afrekenbare indicatoren geformuleerd. Deze resulteren in extra administratie. De meeste voorbeelden die in Sint Annaparochie zijn genoemd, vallen in deze categorie.

We hebben onszelf steeds meer Angelsaksisch georganiseerd. In het Angelsaksische systeem geldt: alles wat aan de regels voldoet is legaal, wat niet aan de regels voldoet is illegaal. Als er gaten zijn in de regelgeving, moeten deze worden gedicht. In Europa hadden we het Rijnlandsysteem, ooit geïntroduceerd door de Romeinen. Het principe is: je hebt weinig regels, maar alles is geregeld omdat je de regels steeds lokaal interpreteert. Kortom, de regels waren contextgevoelig. In de Randstad werkt het anders dan in Fryslân. Wil je een regelarme zone, dan zul je het Angelsaksische systeem de rug toe moeten keren. Daar is politiek gezien veel draagvlak voor. Elke keer als we een regel toepassen, moeten we onszelf afvragen: is het redelijk en billijk? Dat zijn Rijnlandse begrippen.

Regels worden onnadenkend toegepast

Waar de norm begint, houdt het nadenken op. Dat geldt ook voor regels. Hoe vaak hoor je niet dat ‘men’ eigenlijk wel vindt dat het toepassen van een regel in een specifieke situatie onredelijk en onbillijk is, maar ja: “als we hier een uitzondering gaan maken, wil iedereen dat.” Dit is de angst voor precedentwerking. Vele innovaties worden hierdoor geblokkeerd. In de korte tijd dat ik in de gemeenteraad zit heb ik vele voorbeelden zien langskomen. En nog erger, als er echt iets illegaals gebeurt, wordt eerst gekeken naar de mogelijkheid het te legaliseren, want dat is de regel. Veel mensen ervaren dit als onrechtvaardig en snappen het ook niet meer. Er is sprake van indekgedrag. We spreken ook wel over georganiseerd wantrouwen. Procedures worden hierdoor langer en langer, want “stel iemand gaat een bezwaarschrift indienen, dan…” We zullen in ons onderwijs en bij opleidingen in de praktijk mensen niet alleen moeten leren wat de regels zijn, maar ook hoe je met deze regels moet omgaan. “Dit moet intelligenter,” zoals Piet Homminga dat zei.

Omgevingswet als experimenteerruimte

Samenvattend: volgens mij kunnen we een regelvrije – regelarme – zone in Noordwest Friesland inrichten als we (1) een inspirerende stip op de horizon zetten, (2) het Angelsaksische systeem de rug toekeren en (3) bij opleidingen meer aandacht geven aan het goed omgaan met regels. Dan ontstaat er ruimte om regels te verminderen. Radicaal! Mijn voorstel zou zijn om op de korte termijn het experiment aan te gaan voorafgaand aan het in werking treden van de Omgevingswet in 2019. Met de Omgevingswet gaan we van 26 wetten naar één wet en van 5000 wetsartikelen naar 350. Een echte kans. Je hoort nu al geluiden bij overheden van: “ja maar, dan wordt het chaos.” Voor je het weet gaan we van 350 wetsartikelen naar 351, 352, en als we even niet opletten zijn alle gaten weer gedicht. We kunnen hier in Noordwest Friesland aantonen dat het anders kan!

Lao Tse

Tot slot, het streven naar minder regels is niet nieuw. Hieronder staat vers 57 van de Tao Te Tjing, de gedachten van Lao Tse, geboren in het jaar 604 voor Christus. Deze Chinese filosoof, 135 jaar ouder dan Socrates, stelde:

Hoe meer wetten en verordeningen er bestaan,
Des te armer mensen worden.

Hoe scherper de wapens die men gebruikt,
Des te groter wordt de onrust.

Hoe vindingrijker en gewiekster de mensen worden,
Des te meer vreemde dingen vinden er plaats.

Hoe meer regels en voorschriften er zijn,
Hoe meer dieven en rovers er komen.

Daarom zegt de wijze: Ik treed niet handelend op en de mensen veranderen vanzelf ten goede…

Minder arme mensen, minder onrust, minder dieven en rovers… dus minder regels. Een kwestie van vertrouwen hebben in elkaar.

 

Govert
Govert
Geboren in Leeuwarden op 8 juni 1958. Opleiding: TU Delft Civiele Techniek en promotie aan Universiteit Twente. Onderwerp: "Omgaan met complexiteit bij integraal waterbeheer." Op 1 juni 2007 heeft hij een eigen bureau opgericht: Geldof c.s. B.V., gevestigd in Tzum. Vanaf voorjaar 2015 is hij raadslid voor D66 in de gemeente Franekeradeel. Hij zet zich in voor waardering en versterking van (nieuw) vakmanschap.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *