Complexiteit 51 – 74

Deel 051: Gelukkige en gezonde toekomst

In deze aflevering wens ik iedereen een gelukkige en gezonde toekomst toe. Daarvoor kunnen we het begrip symbiose als richtpunt nemen, voor bodem, water, lucht, energie en gemeenschappen. We leggen daarmee de basis voor kathedralisch denken.

Deel 052: Nieuw vakmanschap

Met name door Angelsaksisch Management de laatste decennia is vakmanschap steeds verder in de verdrukking gekomen, met vele ongenoegens tot gevolg. Door de fragmentatie die daarvan het gevolg is, zijn we niet in staat de complexiteit van onze beleidsopgaven in samenhang te hanteren. Nieuw vakmanschap levert het medicijn. Nieuw vakmanschap is de combinatie van traditioneel vakmanschap en het vermogen van mensen hun vakmanschap te verbinden met die van mensen uit andere disciplines en werkvelden. Dit levert hoop.

Deel 053: Het nieuwe politieke verhaal

Het neoliberalisme biedt een ijzersterk, maar fout verhaal. In 2008 - de financiële crisis - is het op de klippen gelopen en hebben we als samenleving een hoge prijs moeten betalen om banken overeind te houden. We hadden het neoliberale verhaal kunnen vervangen door een wel correct verhaal, even sterk, maar dat was er niet. Dus zijn we verdergegaan op de oude voet. Dit heeft geresulteerd in een grote afstand tussen overheid en burgers. De ontevredenheid is groot, het vertrouwen is laag. In dit filmpje reik ik de kern aan van een verhaal dat haaks staat op het neoliberale verhaal. We moeten van een "hullie en zullie" samenleving naar een "wij" samenleving.

Deel 054: Nieuwe spelregels

Dit filmpje gaat over de energietransitie. We gaan van fossiele brandstoffen naar energie op basis van hernieuwbare bronnen, maar lopen tegen beperkingen aan die de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur duidt als systeemfalen. Getoond wordt de noodzaak om in ons omgevingsbeleid de stap te maken van twee naar drie speelvelden en daarbij nieuwe speelregels te hanteren, aansluitend op Europese regelgeving en de bedoeling van de Omgevingswet.

Deel 055: Stappenplan voor complexe vraagstukken

Mensen vragen aan mij: kun je een stappenplan presenteren voor de aanpak van complexe vraagstukken? In dit filmpje - deel 55 van de serie - neem ik daartoe een aanzet. Zeven stappen in combinatie geven houvast voor adaptatie in plaats van optimalisatie. Rode draad is dat we een gebiedsgerichte benadering hanteren waarbij we meer in het veld zijn en minder op kantoor. Meer dialoog, minder modelberekeningen.

Deel 056: Sterven voor de dood, deel A

Op 24 juli heb ik een lezing van ruim twee uren gehouden op de School van Praktische Filosofie in Leeuwarden. De uitdaging was een verhaal te vertellen over "sterven vóór de dood". Toen ik dit verzoek kreeg deinsde ik eerst terug, want ik ben geen arts of dominee. Maar al gauw realiseerde ik me dat sterven een deel van het leven is, van een gezond leven, althans als je kijkt door de bril van de complexiteitswetenschap. In dit deel A een bewerkte versie van het verhaal tot de pauze.

Deel 057: Sterven voor de dood, deel B

Dit is deel B van mijn lezing op 24 juli 2024 aan de School voor Praktische Filosofie in Leeuwarden. De nadruk in dit deel ligt op het duiden van het belang van ademen voor politiek en bestuur. Centraal begrip daarin is 'affordances', te vertalen als kansen voor het ontwikkelen van positieve processen. Deze tonen zich eerder in de praktijk van de leefwereld dan dat ze voortkomen uit berekeningen met data en algoritmen. Ze bieden hoop... en dat is wat we nodig hebben.

Deel 058: De taal van de tussenruimte

Dit filmpje gaat over taal. Daarbij wordt gebruikt gemaakt van de indeling van Jürgen Habermas tussen systeem- en leefwereld. Beide werelden spreken verschillende talen. Daardoor is het moeilijk elkaar te begrijpen. Om complexiteit hanteerbaar te maken is onder andere in deel 57 de tussenruimte geïntroduceerd. In de tussenruimte ontmoeten mensen uit de systeem- en leefwereld elkaar. Maar welke taal wordt daar gesproken?

Deel 059: De essentie van complexiteit

In deze aflevering probeer ik de essentie te raken van goed omgaan met complexiteit. Kort door de bocht: op het moment dat we complexiteit opzoeken, daar waar orde en chaos elkaar ontmoeten, komen waarden als liefde, geluk en vertrouwen in het spel. Deze karakteriseren het leven en dienen dan ook de kern te vormen van bijvoorbeeld gebiedsprocessen.

Deel 060: Self-organized criticality

Op 21 februari verschijnt mijn nieuwe boek. Het heeft als titel Het Delta Dilemma en kan worden gekarakteriseerd als een Odysseaanse ontdekkingstocht door het onzeker landschap van de klimaatverandering. Het boek is een thriller. Spelenderwijs komen aspecten van complexiteit, klimaatverandering en duurzaamheid in beeld. In dit filmpje wordt de verbinding gelegd met Self-organized criticality.

Deel 061: Het Onderste Boven

Dit filmpje heb ik gemaakt ten behoeve van het minisymposium ten behoeve van het verschijnen van mijn boek Het Delta Dilemma op 21 februari 2025 in Ten Boer. Dit gaat over inwonersinitiatieven. Deze hebben veel waarde voor onze samenleving en dragen bij aan de realisatie van beleidsopgaven. Toch hebben ze nog steeds een marginale rol.

Deel 062: Beleid versus realiteit

Recent is mijn nieuwe boek verschenen: Het Delta Dilemma. Voor de aftrap ervan hebben we op 21 maart 2025 een minisymposium georganiseerd in Woldwijk, in de wereldhuiskamer van Woldwijk. Voor negen werkvelden is de spanning verkend tussen beleid en realiteit. Groeien deze uit elkaar of naar elkaar toe? De deelnemers schetsten in dialoog een genuanceerd beeld.

Deel 063: Een brede kijk op energie

Vaak spreken mensen uit de energiewereld met mensen uit de energiewereld en spreken mensen uit de wereld van water- en bodemsystemen met mensen uit de wereld van water- en bodemwereld, enzovoort. Is er een verbindende theorie? Ja, deze wordt aangereikt door de Tweede hoofdwet van de thermodynamica. In dit filmpje wordt deze gedachte uitgewerkt, uiteraard in relatie tot complexiteit.

Deel 064: Water, bodem én energie

In het kader van een opdracht van het Ministerie van IenW kwamen mensen uit twee werelden bij elkaar: uit Water en Bodem Sturend (WBS) en de energietransitie. Ze hebben zich geworpen op uitdagingen rond het te realiseren klimaatlandschap in de gemeente Waadhoeke (noordwest Fryslân), in een voormalig kwelderlandschap van zandruggen, slenken en terpen. Er tekenen zich kansen af om bedrijven in het gebied die worden geconfronteerd met netcongestie daadwerkelijk te helpen.

Deel 065: De Gebiedswaardecoöperatie

Dit filmpje van 12 minuten en 34 seconden bundelt technische, sociale en democratische innovaties. Het gaat over Gebiedswaardecoöperatie. Met een team van ervaren mensen met sterk verschillende achtergronden hebben hieraan vorm en inhoud gegeven, voortbouwend op De Coöperatieve Samenleving. Het bevat veel informatie in korte tijd, van het opslaan van data tot aan een waardenbenadering en het geven van een volwaardige rol aan inwoners en lokale ondernemers in een gebiedsproces. Hierna maken we op onderdelen verdiepingsslagen.

Deel 066: Netwerkgroep Tijd en Complexiteit

Dit filmpje (5 minuten) geeft informatie over Netwerkgroep Tijd en Complexiteit, een initiatief van Stichting Tijd. Wat is het idee hierachter, hoe kun je meedoen en wat is de werkwijze? De netwerkgroep wordt opgericht voor 1.000 jaar. De planning is om op 31 december 3025 de netwerkgroep feestelijk op te heffen. Zet deze datum alvast in je agenda.

Deel 067: Wisselwerkingen

Veel processen zitten muurvast. Ze zijn in de fuik van de ingewikkeldheid gezwommen, een geheel van normen, regels, protocollen en procedures. Je krijgt ze niet in beweging door nog meer normen, regels, protocollen en procedures te formuleren. Integendeel. Er ontwikkelt zich pas iets als we ons met beide voeten in de praktijk richten op wisselwerkingen, tussen mensen onderling en hun leefomgeving, tussen overheden en gemeenschappen en tussen negatieve en positieve feedback.